Notice: Undefined index: HTTP_REFERER in /storage/ssd5/427/1552427/public_html/include/licznik.php on line 14

Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /storage/ssd5/427/1552427/public_html/include/licznik.php:1) in /storage/ssd5/427/1552427/public_html/include/licznik.php on line 56
Grzegorz Kocyk - Między Pilicą i Radomką (Zapilcze)

Od czasów najdawniejszych


     Zapilcze to obszar między Radomką a Pilicą . W dawnych czasach dominowały tu wpływy mazowieckie. Wskazuje na to przede wszystkim sama nazwa, gdyż obszar ten położony był za Pilicą z mazowieckiego punktu widzenia; zapewne też pierwszymi osadnikami na skraju puszczy stromieckiej stanowiącej centrum Zapilcza, byli Mazowszanie. Na terenie tym, 8 km na północ od Warki leży Grabów nad Pilicą. We wschodniej części wyżej przedstawionego terenu, w okresie średniowiecza istniały dwie stare parafie: Mniszew i Magnuszew. Z nich, prawdopodobnie w wieku XV wydzielono dwie nowe: Rozniszew i Grabów.

     Pierwsze wzmianki dotyczące Grabowa, związane są nadaniem tutejszemu kościołowi parafialnemu, dziesięciny snopowej ze wsi Brzozowica. W przetłumaczonym z łaciny przez prof. Stanisława Zielińskiego i Marię Garbaczową odpisie dokumentu czytamy: “ ...Andrzej , z Bożej łaski biskup poznański, oznajmiamy zarówno współczesnym jak i potomnym (...) zwracając przeto uwagę na biedę i niedostatek kościoła parafialnego usytuowanego w Grabowie, na wieczność wcielamy w życie, dziesięcinę naszą snopową, a także roczną z pola obsianego zbożem i lnem we wsi Brzozowica(...) Działo się i wydano w starostwie generalnym w Poznaniu, w poniedziałek po oktawie Świętych Apostołów Piotra i Pawła, w Roku Pańskim 1451.”

     W czasie potopu szwedzkiego, w 1656 roku, w przeddzień bitwy pod Warką, która rozegrała się 7 kwietnia na lewym brzegu Pilicy przez ziemie grabowskie przechodziły wojska szwedzkie dowodzone przez Fryderyka Badeńskiego i ścigające je oddziały polskie, dowodzone przez J. Lubomirskiego i Stefana Czarnieckiego. Pozostałością po tych wydarzeniach jest figura pamiątkowa, barokowa postawiona po 1656 roku na mogile z tamtego okresu w miejscowości Wyborów.

     W XVIII wieku Dobra Grabów należały do starosty wareckiego Józefa Pułaskiego. W działach rodzinnych Grabów wraz z folwarkami przypadł synowi Józefa, Kazimierzowi (późniejszemu bohaterowi walk o wolność USA). Ponieważ jednak zarówno Józef jak i Kazimierz Pułascy byli konfederatami barskimi i wszelkie ich posiadłości narażone były na konfiskatę, Grabów zapisany został oficjalnie na imię jednej z sześciu córek Józefa; Joanny, która zobowiązała się do przekazywania bratu całkowitego dochodu.

     W początkach XIX wieku poprzez małżeństwa, Grabowem zarządzał Augustyn Nowina Witkowski, prezes Trybunału Cywilnego Województwa Sandomierskiego. Toczył on spór graniczny z Dobrami Narodowymi Brzozówka Ekonomii Kozienickiej. Wielokrotnie był posądzany o to iż narusza granice tej miejscowości, wycinając drzewo dla własnych potrzeb. Po jednym z takich incydentów, chłopi z tejże wsi złożyli swojemu ławnikowi skargę, w której oprócz opisu zaistniałego wydarzenia czytamy “Włościanie wsi Brzozówka posiadają grunta za dokumentami dowodnemi od wieków obwarowanemi, które to grunta jakoby granie nigdy nie były naruszone jak świadczą dekreta przez(...) królów stwierdzone od roku 1669,1705, 1764, 1767, 1791.” Zapis ten potwierdza, że jedną z najstarszych miejscowości obecnej gminy Grabów nad Pilicą, oprócz samego Grabowa, jest wieś Brzozówka. Augustyn Nowina Witkowski zmarł w 1844 roku. W 1913 roku w północnej części cmentarza znajdującego się wtedy obok kościoła, stały jeszcze, będące w ruinie, dwa pomniki w kształcie wysmukłych kapliczek: Agustyna Witkowskiego oraz jego żony Józefy z hr. Walewskich Brochockiej. Do naszych czasów nie zachowały się.

     Podczas powstania styczniowego na Zapilcze przybył Pułkownik Władysław Kononowicz wraz ze swoim oddziałem. Byłoto wiosną 1863 roku. Jako obozowisko wybrał niedostępną otoczoną bagnami Kępę Rozniszewską (dzisiejszy Anielin). Z niej to powstańcy wyruszali na liczne bitwy i potyczki. Jedna z większych bitew na tym terenie, to bitwa pod Rozniszewem 14 V 1863 r., gdzie zadano Rosjanom dotkliwe straty – niestety po stronie polskiej byli także polegli, 15 zginęło w samym Rozniszewie ( tam też są pochowani) a dwóch pod Cychrowską Wolą. Ciała ich odnaleźli chłopi z tejże wsi a fakt ten zgłosili księdzu z Grabowa, który sporządził akty zgonów. Nie byli to ostatni bojownicy o wolną Polskę pochowani na cmentarzu w Grabowie. Niebawem dołączyć miał do ich grona wielki patriota z Grabowa nad Pilicą – Władysław Komornicki.

     Straty zadawane Rosjanom przez partię Władysława Kononowicza były tak dotkliwe, że Rosjanie zdecydowali się sprowadzić w ten rejon siły liczące około 3000 żołnierzy. Kononowicz mógł im przeciwstawić w przybliżeniu 600 żołnierzy. Atak na siedzibę powstańców rozpoczął się 1 czerwca 1863 roku. Pierwsze starcie aczkolwiek zwycięskie, uświadomiło polskiemu dowódcy, że walka na dłuższą metę nie daje szans na sukces; dlatego też wydał rozkaz o wycofaniu się do Grabowskiej Woli.

     W Grabowskiej Woli pułkownik Władysław Kononowicz podjął dramatyczną decyzję o rozwiązaniu oddziału powstańczego, którym dowodził. Sytuacja była beznadziejna – ze wszystkich stron nadciągały przeważające siły wroga. Powstańcy zakopali broń i dalej już w cywilnych ubraniach małymi grupkami przeciskali się między nadciągającymi kolumnami wroga. Decyzja ta ocaliła życie wielu Polaków. Sam Kononowicz wraz z adiutantami Komornickim, Sadowskim, Łabędzkim udali się do miejscowości Zawady koło Radomia. Tu natknął się na nich oddział Rosyjski. Komornicki został zabity a pozostali trzej wzięci do niewoli i skazani na śmierć przez rozstrzelanie. Wyrok wykonano w Warce dnia 4 czerwca 1863 roku.


Ostatnia aktualizacja strony: 2017/05/8Kopiowanie materiałów jedynie za zgodą autora!Created by: Hubertus
www.000webhost.com